Beslenme ve yutma rehabilitasyonu
Beslenme; yalnızca yemek yemek değil, büyüme, gelişme, güvenli yutma ve yaşam kalitesinin temel bileşenlerinden biridir.
Bazı çocuklarda beslenme süresi uzayabilir, çiğneme veya yutma sırasında güçlük yaşanabilir ya da yeterli kilo alımı sağlanamayabilir. Erken dönemde yapılan kapsamlı değerlendirme, bu sorunların nedenini belirlemeye ve çocuğa uygun tedavi programının planlanmasına yardımcı olur.
Beslenme ve yutma bozukluğu nedir?
Beslenme ve yutma bozukluğu (pediatrik disfaji); besinin ağıza alınması, çiğnenmesi, ağız içinde kontrol edilmesi, güvenli şekilde yutulması veya mideye ulaştırılması sırasında ortaya çıkan güçlükleri ifade eder.
Her beslenme problemi yutma bozukluğu anlamına gelmez. Sorunun motor, duyusal, davranışsal veya tıbbi birçok nedeni olabilir. Bu nedenle ayrıntılı değerlendirme büyük önem taşır.
Hangi çocuklarda daha sık görülür?
Beslenme ve yutma güçlüğü;
- Prematüre bebeklerde
- Serebral palsili çocuklarda
- Genetik sendromlarda
- Nöromüsküler hastalıklarda
- Gelişimsel nörolojik hastalıklarda
- Uzun süre yenidoğan veya çocuk yoğun bakım öyküsü bulunan çocuklarda
- Doğumsal ağız, çene veya yüz anomalilerinde daha sık görülür.
Çocuklarda hangi durumlarda beslenme ve yutma değerlendirmesi önerilir?
Aşağıdaki durumlardan biri veya birkaçı bulunuyorsa beslenme ve yutma değerlendirmesi önerilebilir:
- Beslenmenin 30–40 dakikadan uzun sürmesi
- Beslenme sırasında öksürme veya boğulur gibi olma
- Sık öğürme veya kusma
- Beslenirken çabuk yorulma
- Yetersiz kilo alımı veya büyüme geriliği
- Yaşa uygun olmayan sürekli salya akması
- Çiğneme güçlüğü
- Tek tip besin tüketme
- Yutma sırasında ses değişikliği
- Tekrarlayan akciğer enfeksiyonları
- Beslenme sırasında belirgin huzursuzluk veya reddetme davranışları
Çocuğunuzun beslenmesiyle ilgili ne zaman uzman değerlendirmesi gerekir?
Aşağıdaki sorulardan iki veya daha fazlasına “Evet” yanıtı veriyorsanız uzman değerlendirmesi gerekir.
- Bebeğiniz veya çocuğunuz beslenirken zorlanıyor mu?
- Beslenme genellikle 30 dakikadan uzun sürüyor mu?
- Beslenirken öksürme, öğürme veya boğulur gibi olma yaşanıyor mu?
- Yeterli kilo aldığını düşünmüyor musunuz?
- Beslenme sırasında özel yöntemler uygulamanız gerekiyor mu?
- Beslenmeyle ilgili endişeleriniz var mı?
Değerlendirme süreci nasıl işler?
İlk değerlendirmede;
- Ayrıntılı beslenme öyküsü alınır.
- Beslenme sırasında çocuğun performansı gözlemlenir.
- Oral motor beceriler değerlendirilir.
- Dudak, dil, yanak, çene ve damak hareketleri incelenir.
- Çiğneme ve yutma becerileri değerlendirilir.
- Gerektiğinde standart değerlendirme ölçeklerinden yararlanılır.
Elde edilen bulgular doğrultusunda çocuğa özgü tedavi planı oluşturulur.
Hangi değerlendirmeler kullanılır?
Çocuğun ihtiyaçlarına göre;
- Oral motor değerlendirme
- Beckman Oral Motor Değerlendirmesi
- PediEAT
- Beslenme ve yeme becerisi değerlendirmeleri
- Çiğneme performansı değerlendirilir.
Gerektiğinde çocuk nörolojisi, çocuk gastroenterolojisi, çocuk göğüs hastalıkları, kulak burun boğaz ve radyoloji uzmanları ile multidisipliner değerlendirme planlanabilir.
Şüpheli durumlarda Videofloroskopik Yutma Çalışması (VFSS/Modifiye Baryum Yutma Çalışması) veya Fiberoptik Endoskopik Yutma Değerlendirmesi (FEES) gibi ileri değerlendirme yöntemlerine yönlendirme yapılabilir.
Tedavide neler yapılır?
Tedavi programı her çocuğun ihtiyaçlarına göre bireysel olarak planlanır.
Program kapsamında uygun görülen çocuklarda;
- Beslenme pozisyonunun düzenlenmesi
- Oral motor terapi
- Çiğneme becerilerinin geliştirilmesi
- Güvenli yutma stratejileri
- Besin ve sıvı kıvamının düzenlenmesi
- Adaptif beslenme ekipmanlarının önerilmesi
- Aile eğitimi uygulanabilir.
Uygun görülen çocuklarda, klinik değerlendirme sonucuna göre nöromüsküler elektrik stimülasyonu (VitalStim®) gibi yardımcı tedavi yöntemleri de rehabilitasyon programına dahil edilebilir.
SIK SORULAN SORULAR
Ağrılı bir değerlendirme midir?
Hayır.
Beslenme ve yutma değerlendirmesi ağrısız ve girişimsel olmayan bir değerlendirme sürecidir. Değerlendirme sırasında çocuk günlük yaşamında tükettiği uygun besinler ile gözlemlenir. İğne, radyasyon veya cerrahi işlem uygulanmaz.
Değerlendirme ne kadar sürer?
İlk değerlendirme genellikle 45 dakika sürmektedir.
Çocuğum aç mı gelmeli?
Beslenmenin gözlemlenebilmesi için bazı çocuklarda hafif aç gelmesi önerilebilir. Değerlendirme öncesinde aileye gerekli bilgilendirme yapılır.
Her beslenme problemi yutma bozukluğu mudur?
Hayır. Beslenme güçlüğünün altında motor, duyusal, davranışsal veya tıbbi birçok farklı neden bulunabilir. Bu nedenle kapsamlı değerlendirme yapılması önemlidir.
Tedavi süresi ne kadardır?
Tedavi süresi; çocuğun yaşı, tanısı, beslenme güçlüğünün nedeni ve belirlenen hedeflere göre bireysel olarak planlanır.
Kaynak
-Goday, P. S., Huh, S. Y., Silverman, A., Lukens, C. T., Dodrill, P., Cohen, S. S., ... & Phalen, J. A. (2019). Pediatric feeding disorder: consensus definition and conceptual framework. Journal of pediatric gastroenterology and nutrition, 68(1), 124-129.