Ortez Danışmanlığı
Serebral Palsi (SP) ve benzeri nöromotor durumlarda ortez kullanımı, sadece ayağı koruyan bir kılıf değil; çocuğunuzun dik durmasını, dengeli yürümesini ve bağımsızlaşmasını sağlayan “dinamik bir tedavi aracıdır”. Ancak her cihaz her çocuk için uygun değildir. Ortez danışmanlığımızda, çocuğunuzun kas yapısına ve yürüyüş paternine en uygun biyomekanik çözümü sunuyoruz.
Biyomekanik Başarının Sırrı:
"Tuning" (Hassas Ayarlama)
Bir ortezin başarısı, sadece plastik kalitesine değil, AFO-Ayakkabı Kombinasyonu (AFOFC) olarak nasıl ayarlandığına bağlıdır. Literatürde “aktif bileşen” olarak adlandırılan bu süreçte şu iki kritik noktaya odaklanıyoruz:
Kişiye Özel Ayak Bileği Açısı (AA-AFO): “Her çocuk için 90 derece” ezberini bozuyoruz. Çocuğunuzun baldır kasının (gastroknemius) boyuna ve sertliğine göre en rahat ve fonksiyonel açıyı belirliyoruz.
Alt Bacak-Dikey Açısı (SVA): Çocuğunuz ayaktayken kaval kemiğinin yerle yaptığı bu açı, diz ve kalça stabilitesinin anahtarıdır. Owen algoritmasına göre 10°-12° arasındaki ideal eğim, çocuğun “çökmesini” veya dizinin arkaya kaçmasını engeller.
Hangi durumda, hangi ortez?
Ortez seçimimizi, çocuğunuzun Kaba Motor Fonksiyon Sınıflandırma seviyesine ve yürüme paternine göre şu klinik mantıkla planlıyoruz:
- DAFO: Ekin (parmak ucu) yürüyen çocuklarda, ayak bileği kinematiğini düzeltmek ve daha normal bir taban vuruşu sağlamak amacıyla kullanılır.
- SMO: Ayak bileği içe/dışa basan çocuklarda ayak bileği hareketini kısıtlamadan, mediolateral (yanal) stabiliteyi sağlamak amacıyla kullanılır.
- GRAFO: Şiddetli crouch (çömelme) yürüyüşü olan çocuklarda diz ekstansiyonunu desteklemek ve biyomekanik çöküşü durdurmak amacıyla kullanılır.
- Leaf Spring: Düşük ayak (drop-foot) sorunu olan çocuklarda salınım fazında ayağın yere takılmasını önlemek ve yürüyüş hızını artırmak amacıyla kullanılır.
Ayakkabı: Ortezin Olmazsa Olmaz Ortağı
Ayakkabı, ortezin yarattığı mekanik kaldıracı yere aktaran arayüzdür. Owen prensiplerine göre seçim kriterlerimiz:
- Taban Sertliği: Kaldıraç etkisinin “kırılmaması” için tabanı yeterince rijit (sert) olmalıdır.
- Topuk-Taban Farkı (Pitch): SVA açısını optimize etmek ve diz stabilitesini sağlamak için topuk yüksekliğini kamalarla ayarlıyoruz.
- Parmak Kaldıracı (Toe Lever): Çocuğun boyuna göre optimize edilmiş bir ayakkabı ön uzunluğu, terminal duruşta dengeli bir itme gücü üretmesini sağlar.
Ailelerin ortez kullanımında yaşadığı en büyük sorunlar; konforsuzluk, terleme, ayakkabı bulma zorluğu ve kozmetik kaygılardır. Danışmanlık sürecimizde:
- Isı ve Cilt Kontrolü: Terlemeyi azaltacak ve bası yaralarını önleyecek modifikasyonlar öneriyoruz.
- Giyilebilirlik: Billy Footwear gibi ortez dostu çözümlerle günlük yaşamı kolaylaştırıyoruz.
Aile Eğitiminin Önemi
1. Tedaviye Uyumu ve Devamlılığı Artırır
Ortez kullanımını bırakmanın en yaygın nedeni, uygulama sırasındaki zorluklar ve ailenin cihazın faydasına dair yeterli bilgiye sahip olmamasıdır.
- Fayda Bilinci: Cihazın neden reçete edildiği ve uzun vadede neyi önleyeceği (kontraktür, kemik deformitesi vb.) iyi açıklanırsa, aileler cihazı kullanmaya daha çok ikna olur.
- Gerçekçi Beklentiler: Eğitim, ailelerin klinik hedefler ile günlük yaşam arasındaki dengeyi kurmasına yardımcı olur ve “mükemmel uyumun” bir süreç olduğunu anlamalarını sağlar.
2. Psikososyal Süreçleri ve Kabulü Kolaylaştırır
Ortez kullanımı aileler için genellikle zorlu bir “alışma yolculuğudur”.
- Stigma ve Kaygı: Aileler başlangıçta dışlanma korkusu veya estetik kaygılar nedeniyle direnç gösterebilir. Eğitim ve akran desteği, bu kaygıların olumlu sonuçlar görüldükçe azalmasını sağlar.
- Suçluluk Duygusunun Azaltılması: Cihazı reçete edilen sürelerde takamayan aileler suçluluk duyabilir. Eğitim, bu sürecin bireyselleştirilmesi gerektiğini anlatarak aile üzerindeki baskıyı hafifletir.
3. Çocukla Etkili İletişim Kurmayı Sağlar
Ebeveynlerin çocuklarına “bu cihazın neden gerekli olduğunu” anlatabilecek donanıma sahip olması gerekir.
- Açıklama Araçları: Ailelere verilen bilgi, onların çocuklarına (özellikle küçük çocuklara) cihazın amacını dostane bir dille açıklayabilmelerini sağlar ve çocuğun cihazı reddetme ihtimalini azaltır.
4. Pratik ve Teknik Hataları Önler
Bilgi eksikliği, ailelerin cihaz üzerinde yanlış modifikasyonlar yapmasına veya güvenlik risklerine yol açabilir.
- Hatalı Modifikasyonlar: Bazı aileler, baskı noktalarını önlemek için ortezin mekanik desteği sağlayan sert parçalarını çıkarma yoluna gidebilir; bu da ortezin işlevini tamamen yitirmesine neden olur.
- Güvenlik: Ortezin ayakkabısız giyilmesi durumunda kayma ve düşme riski gibi güvenlik konularında ailenin uyarılması şarttır.
5. Günlük Yaşam Sorunlarını Çözer
Eğitim, ailenin günlük hayatta karşılaştığı pratik bariyerleri aşmasını sağlar.
- Ayakkabı ve Kıyafet Seçimi: Orteze uygun ayakkabı markaları, nem tutmayan çorap kullanımı ve modifiye edilmiş kıyafetler hakkında bilgi verilmesi, ailenin hayal kırıklığını azaltır.
- Cilt Kontrolü: Ailelerin kızarıklık ve bası yaralarını nasıl takip edeceklerini öğrenmeleri, çocuk için konforu ve güvenliği artırır.
6. Aileyi Tedavinin "Eşit Ortağı" Yapar
Başarılı bir ortezleme süreci için ailenin sadece uygulayıcı değil, karar verici olması gerekir.
- Hedef Belirleme: Ailenin önceliklerinin (örneğin “yerde oyun oynayabilme” veya “arkadaşlarına yetişebilme”) klinik hedeflerle birleştirilmesi, ailenin sürece olan bağlılığını artırır.
- İletişim Köprüsü: Eğitim, ailelerin hekim, fizyoterapist ve ortez teknisyeni ile aynı dili konuşmasını sağlayarak çelişkili bilgilerin yarattığı kafa karışıklığını önler.
Özetle;
Ortezlemede gerçek başarı; sadece doğru cihazı reçete etmek değil, yüksek kanıt düzeyine sahip bireysel “tuning” (hassas ayarlama) ve ayakkabı uyumunu aile odaklı bir iş birliğiyle yönetmektir. Fizyoterapistin derin biyomekanik bilgisi, ortezcinin teknik becerisini geliştirir; ailenin bilinçli eğitimi ve desteği ise çocuk için bağımsızlığın kapılarını aralar.
Bizler, “her çocuğa 90 derece” gibi kalıplaşmış yaklaşımlar yerine; çocuğunuzun kas boyu, spastisite düzeyi ve günlük rutinlerini temel alan bilimsel algoritmaları kullanıyoruz. Kullanım zorluğu, estetik kaygılar ve bilgi eksikliği gibi bariyerleri disiplinlerarası bir ekip ruhuyla aşarak; SP’li çocukların sadece “yürümesini” değil, hayata tam katılımını hedefliyoruz.
Unutmayın: Doğru şekilde ayarlanmış ve aile tarafından benimsenmiş bir ortez, bir cihazdan çok daha fazlasıdır; çocuğunuzun özgürlüğe doğru attığı en sağlam adımdır.
Kaynak
-Akaltun, M. S., Bicer, S., & Turan, N. (2021). Use of lower extremity orthoses in patients with cerebral palsy and related factors. Prosthetics and Orthotics International, 45(6), 485–491. https://doi.org/10.1097/PXR.0000000000000457,.·
-Alsultan, F., Albarrak, J. B., Alshayie, R. A., & Aloraini, S. M. (2025). Therapeutic effects of ankle-foot orthoses among children and adolescent with cerebral palsy: an overview of systematic reviews. Physical Therapy Reviews. https://doi.org/10.1080/10833196.2025.2389146.
-Bjornson, K. F., Fatone, S., Orendurff, M., Zhou, C., Hurvitz, P. M., & Shippen, G. (2024). Individualized orthotic alignment and footwear for balance and mobility in children with bilateral spastic cerebral palsy: A randomized trial. Developmental Medicine & Child Neurology, 66(1), 52–60. https://doi.org/10.1111/dmcn.15675,.·
-Dailey, A. H., Anderson, S., & Dillon, M. P. (2025). Exploring the rationale for prescribing ankle-foot orthoses and supramalleolar orthoses to children with cerebral palsy among pediatric orthotists in Australia. Prosthetics and Orthotics International, 49(5), 476–484. https://doi.org/10.1097/PXR.0000000000000457.·
-Firouzeh, P., Morris, C., Sonnenberg, L. K., Manns, P., & Pritchard, L. (2024). Parent experience with ankle-foot orthoses for their young children with cerebral palsy: a qualitative study. Disability and Rehabilitation, 46(10), 2166–2173. https://doi.org/10.1080/09638288.2023.2218651.·
-Firouzeh, P., Morris, C., Sonnenberg, L. K., Manns, P., & Pritchard, L. (2025). Development of clinical considerations for ankle-foot orthosis prescription and monitoring in young children with cerebral palsy: a Delphi study. Disability and Rehabilitation, 47(15), 3989–4001. https://doi.org/10.1080/09638288.2024.2435516.·
-Karimi, M. T., Kamali, M., Tahmasebi, A., & Aghdam, M. H. A. (2025). Different Types of Orthoses in the Management of Genu Recurvatum: What are the Best Choices? Muscles, Ligaments and Tendons Journal, 15(2), 230–237. https://doi.org/10.32098/mltj.02.2025.13,.·
-Oudenhoven, L. M., Kerkum, Y. L., Buizer, A. I., & van der Krogt, M. M. (2022). How does a systematic tuning protocol for ankle foot orthosis–footwear combinations affect gait in children in cerebral palsy? Disability and Rehabilitation, 44(23), 3939–3948. https://doi.org/10.1080/09638288.2021.2012838.·
-Owen, E. (2020). When to use lower limb orthoses in cerebral palsy. Paediatrics and Child Health, 30(8), 275–282. https://doi.org/10.1016/j.paed.2020.05.001,,.·
-Owen, E., & Hendy, C. S. J. (2026). Do Authors and Editors Comply With Best Practice Reporting Guidelines for AFO Interventions in Studies Involving Children With Cerebral Palsy? A Scoping Review. Journal of Prosthetics and Orthotics, 38(2), e28–e42.,.·
-Zaino, N. L., Yamagami, M., Gaebler-Spira, D. J., Steele, K. M., Bjornson, K. F., & Feldner, H. A. (2022). “That’s frustrating”: Perceptions of ankle foot orthosis provision, use, and needs among people with cerebral palsy and caregivers. Prosthetics and Orthotics International, 47(2), 147–154. https://doi.org/10.1097/PXR.0000000000000165